Unia Rdzennych Suwerenów

Pozostałe aktualności:

Wolność jest jednym z najpiękniejszych słów. I jednocześnie jednym z najczęściej źle rozumianych. Można bowiem mówić o wolności i wciąż pozostawać niewolnikiem własnych lęków, impulsów, uzależnień, cudzych oczekiwań czy potrzeby natychmiastowej gratyfikacji. Można domagać się również prawa do decydowania o sobie, a jednocześnie nie być gotowym aby ponosić konsekwencje swoich własnych decyzji. Można odrzucać każdą zewnętrzną władzę, a mimo to nie być człowiekiem suwerennym. Wolność dopiero poprzez odpowiedzialność staje się suwerennością. Wolność nie oznacza robienia wszystkiego, na co mam ochotę.

Współczesny człowiek często otrzymuje bardzo prostą definicję wolności: „Mam prawo robić to, co chcę.” Ale ta definicja jest niepełna. Jeżeli moje „chcę” oznacza: nie liczę się z nikim i niczym - nie jest to jeszcze wolność. To jest zaledwie impuls.

Dziecko również chce wszystkiego natychmiast. Chce biec, kiedy trzeba się zatrzymać. Chce krzyczeć, kiedy inni potrzebują ciszy. Chce zabrać, kiedy ktoś inny posiada. I chce dostać, kiedy jeszcze nie rozumie wartości dawania.

Dojrzewanie polega między innymi na odkrywaniu, że nie każda możliwość jest dobrym wyborem. Człowiek wolny nie jest Kimś, kto może zrobić wszystko. Człowiek wolny to człowiek, który może wybrać — i potrafi świadomie ponieść konsekwencje swojego wyboru. To ogromna różnica. Granica nie zawsze jest więzieniem. Współczesna kultura nauczyła nas patrzeć podejrzliwie na granice.

Granica kojarzy się z zakazem. Z ograniczeniem. Z kontrolą. A przecież każda forma życia ma granice. Rzeka ma swoje koryto. Drzewo ma swoje korzenie. Serce ma swój rytm. Muzyka ma pauzę. Dzień ma światło i ciemność. Człowiek ma ciało, które również mówi: dość. Bez granic nie powstaje harmonia. Muzyka bez rytmu staje się hałasem. Rzeka bez koryta rozlewa się i traci kierunek. Ogień bez granic niszczy zamiast ogrzewać. Podobnie jest z wolnością. Wolność pozbawiona wewnętrznego ładu może bardzo szybko zamienić się w chaos. Dlatego prawdziwa suwerenność nie polega na usunięciu wszystkich granic. Polega na tym, aby człowiek sam rozumiał, które granice są konieczne, które chronią życie, a które zostały stworzone jedynie po to, by podporządkować człowieka. To wymaga świadomości. A świadomość jest znacznie trudniejsza niż bunt. Najłatwiej jest powiedzieć „nie”.

Bunt często daje poczucie wolności: "Odrzucam. Nie zgadzam się. Nie będę słuchać. Nikt nie będzie mi mówił, co mam robić”. Ale istnieje pewna pułapka. Jeżeli całe swoje życie buduję wyłącznie przeciwko czemuś, nadal pozwalam temu czemuś wyznaczać kierunek mojego życia. Jeżeli całe moje istnienie jest reakcją na system, system nadal zajmuje centralne miejsce w mojej świadomości. Prawdziwa suwerenność zaczyna się później. W chwili, kiedy człowiek przestaje pytać: „Przeciwko czemu jestem?” i zaczyna pytać: „Za czym jestem?” To zupełnie inny poziom wolności. Nie wystarczy odrzucić starego. Trzeba wiedzieć, co chce się zbudować w jego miejsce.

Suwerenność zaczyna się od odpowiedzialności. Odpowiedzialność jest ceną wolności. Jeżeli chcę decydować o swoim życiu, muszę być gotowy ponosić konsekwencje swoich decyzji.

Jeżeli chcę wolności słowa — muszę przyjąć odpowiedzialność za słowa. Jeżeli chcę wolności wyboru — muszę przyjąć odpowiedzialność za wybory. Jeżeli chcę niezależności — muszę być gotowy samodzielnie dźwigać część ciężaru, który wcześniej dźwigali inni. Jeżeli chcę być suwerenny — nie mogę jednocześnie oczekiwać, że ktoś zawsze naprawi skutki moich decyzji. To właśnie odróżnia wolność dojrzałą od wolności dziecięcej. Dziecko mówi: „Chcę.” Dorosły człowiek pyta: „Co się stanie, jeśli wybiorę właśnie to?” A potem pojawia się drugi człowiek. I tutaj zaczyna się najtrudniejsza część całej opowieści o wolności. Bo człowiek nie istnieje w próżni. Każdy z nas żyje wśród innych ludzi. Mamy rodziny. Dzieci. Sąsiadów. Współpracowników. Lokalne społeczności. Wspólną przestrzeń. Wspólne zasoby. I wspólne środowisko.

Możemy więc powiedzieć: „To moje życie.” I jest w tym ogromna prawda. Ale istnieje również druga prawda: „Moje życie ma wpływ na życie innych.” I właśnie w tym miejscu wolność spotyka się z etyką. Nie chodzi o to, aby poświęcić jednostkę dla wspólnoty. Zdrowa wspólnota nie powinna pożerać wolności jednostki. Ale zdrowa jednostka również nie powinna pożerać wspólnoty. To jest granica, której nie wolno zgubić.

Wspólnota nie jest przeciwieństwem wolności. Czasami przedstawia się wolność jednostki i dobro wspólnoty jako dwa przeciwstawne bieguny. Jakbyśmy musieli wybrać: albo ja, albo my. To jest fałszywy wybór. Człowiek potrzebuje zarówno „ja”, jak i „my”. Bez „ja” wspólnota może stać się tłumem, w którym jednostka traci własny głos. Bez „my” wolność może stać się zbiorem odizolowanych jednostek, które niczego już ze sobą nie współtworzą. Dojrzała wspólnota powinna więc tworzyć przestrzeń, w której człowiek może być sobą — nie odbierając tej samej możliwości drugiemu człowiekowi. To wymaga wzajemności. A wzajemność wymaga odpowiedzialności. Najważniejszą szkołą suwerenności jest dzieciństwo.

Myślę, że jeżeli chcemy naprawdę zmienić społeczeństwo, nie zaczynajmy od społeczeństwa. Zacznijmy od dziecka. Dziecko, któremu nigdy nie pozwala się wybierać, może nauczyć się posłuszeństwa. Ale dziecko, któremu pozwolimy wybierać wszystko bez konsekwencji, niekoniecznie nauczy się wolności. Potrzebujemy czegoś znacznie trudniejszego: przestrzeni do wyboru połączonej z przestrzenią do ponoszenia konsekwencji. „Możesz wybrać.” Ale również: „Twój wybór ma znaczenie.” „Możesz powiedzieć - nie.” Ale również: „Uszanujemy twoje {nie} — i nauczymy cię szanować {nie} drugiego człowieka.” „Możesz myśleć inaczej.” Ale również: „Naucz się słuchać kogoś, kto myśli inaczej.” To właśnie jest edukacja do suwerenności. Nie - wychowanie człowieka posłusznego. Nie - wychowanie człowieka buntowniczego. Lecz wychowanie człowieka świadomego.

Suwerenność bowiem nie potrzebuje wroga. To być może jedna z najważniejszych rzeczy, którą musimy sobie dziś przypomnieć. Człowiek naprawdę suwerenny nie potrzebuje nieustannie znajdować kogoś, przeciwko komu będzie walczył. Nie ma potrzeby budować swojej tożsamości na konflikcie. Może powiedzieć: „Nie zgadzam się.” Ale może również powiedzieć: „Zbuduję coś innego.” Może odejść. Może stworzyć. Może współpracować. Może powiedzieć „tak”. Może powiedzieć „nie”. Może zmienić zdanie. Może przyznać się do błędu. I właśnie możliwość przyznania się do błędu jest jednym z najczystszych przejawów suwerenności. Bo człowiek, który musi za wszelką cenę bronić własnej nieomylności, nie jest wolny. Jest więźniem własnego ego. Prawdziwie wolny człowiek potrafi powiedzieć: „To moja odpowiedzialność”. Nie: „To przez nich.” Nie: „System mnie zmusił.” Nie: „Wszyscy tak robią.” Nie: "Nie miałem wyboru.” Tylko: „To był mój wybór. I biorę za niego odpowiedzialność.” To zdanie ma ogromną moc.

W chwili, kiedy człowiek przestaje oddawać odpowiedzialność za swoje życie wszystkim dookoła, odzyskuje coś znacznie cenniejszego niż możliwość narzekania. Odzyskuje sprawczość. A sprawczość jest jednym z fundamentów suwerenności.

Wolność ma swoją drugą stronę. Każde prawo ma swoją odpowiedzialność. Każda możliwość ma swoją konsekwencję. Każda wolność ma swoją granicę. I nie dlatego, że ktoś chce nas ograniczać.

Dlatego, że życie jest relacją. Nasze słowo spotyka drugiego człowieka. Nasza decyzja wpływa na rodzinę. Nasze działania wpływają na środowisko. Nasze wybory ekonomiczne wpływają na innych ludzi. Sposób, w jaki wychowujemy dzieci, wpływa na świat, który po sobie pozostawimy.

Nie jesteśmy samotnymi wyspami. Jesteśmy częścią sieci zależności. I być może właśnie dlatego najbardziej dojrzała definicja wolności brzmi: "Mogę wybrać — ale nie mogę udawać, że mój wybór nie ma konsekwencji". Suwerenność to nie przywilej. To zobowiązanie.

Jeżeli mówimy o suwerenności człowieka, nie powinniśmy myśleć wyłącznie o prawach. Powinniśmy mówić również o obowiązkach. O obowiązku myślenia. O obowiązku uczenia się. O obowiązku rozpoznawania prawdy na tyle, na ile jesteśmy w stanie ją poznać. O obowiązku szanowania wolności drugiego człowieka. O obowiązku troski o dzieci i przyszłe pokolenia. O obowiązku dbania o ziemię, która nie jest wyłącznie naszym zasobem, ale przestrzenią życia. O obowiązku naprawiania tego, co sami zniszczyliśmy. O obowiązku powiedzenia: „Nie wiem.” - kiedy nie wiemy. „Pomyliłem się” - kiedy się pomyliliśmy. I: „Zmieniam zdanie” - kiedy odkryliśmy coś, czego wcześniej nie dostrzegaliśmy. To nie jest słabość. To jest wolność od potrzeby udawania.

A więc czym jest suwerenność? Być może suwerenność nie polega na tym, że nikt nie może nam niczego nakazać. Być może polega na czymś znacznie głębszym: na zdolności kierowania własnym życiem bez konieczności krzywdzenia innych, aby udowodnić swoją wolność.

Człowiek suwerenny zna swoją wartość, ale nie musi pomniejszać wartości drugiego. Zna swoje granice, ale potrafi szanować granice innych. Potrafi powiedzieć „nie”, ale również potrafi powiedzieć „tak”. Potrafi odejść, ale potrafi też pozostać i budować. Nie potrzebuje niewolników, aby czuć się wolnym. Nie potrzebuje poddanych, aby czuć się silnym. Nie potrzebuje wroga, aby wiedzieć, kim jest. Wie, kim jest — dlatego może spotkać drugiego człowieka bez potrzeby jego zniewolenia. Wolność, która dojrzewa. Być może więc największym wyzwaniem naszych czasów nie jest zdobycie większej wolności. Być może jest nim nauczenie się, co zrobić z wolnością, którą już posiadamy.

Wolność jest narzędziem. Można nią budować. Można nią niszczyć. Można jej używać dla siebie. Można jej używać dla wspólnego dobra. I właśnie dlatego wolność bez świadomości może być niebezpieczna. Wolność bez odpowiedzialności staje się egoizmem. Wolność bez granic staje się chaosem. Wolność bez prawdy staje się manipulacją. Wolność bez wspólnoty staje się izolacją. Ale wolność połączona ze świadomością,  odpowiedzialnością i szacunkiem dla drugiego człowieka staje się czymś więcej. Staje się suwerennością.

A suwerenność nie mówi: „Nikt nie ma prawa mi niczego zrobić.” Mówi: „Mam prawo decydować o sobie — i mam odwagę odpowiadać za to, co z tym prawem zrobię.” I być może właśnie od tego powinna zaczynać się każda prawdziwa rozmowa o wolności. Nie od pytania: „Kto ma nade mną władzę?” lecz od pytania: „Czy Ja sam potrafię odpowiedzialnie sprawować władzę nad własnym życiem?”

Człowiek, który nie potrafi kierować sobą, będzie zawsze potrzebował kogoś, kto będzie kierował nim. A człowiek, który nauczył się odpowiedzialnie kierować sobą, staje się zdolny do czegoś znacznie większego niż sama niezależność. Staje się zdolny współtworzyć wolną wspólnotę. I właśnie tam — pomiędzy „ja” i „my”, pomiędzy wolnością a odpowiedzialnością, pomiędzy prawem do własnej drogi a szacunkiem dla drogi drugiego człowieka — zaczyna się prawdziwa suwerenność.

Źródło: Materiały wewnętrzne URS

Unia Rdzennych Suwerenów

Unia Rdzennych Suwerenów (URS) 2024.

Wszystkie prawa zastrzeżone