Unia Rdzennych Suwerenów

Pozostałe aktualności:

Rytm, który mamy zapisany w ciele

Zanim dziecko wypowie pierwsze słowo, zanim nauczy się czytać i pisać, jego świat już pulsuje rytmem. Rytm obecny jest w oddechu, biciu serca, kołysaniu, krokach i naturalnym ruchu ciała. To jeden z najbardziej pierwotnych języków człowieka — język, który rozumiemy intuicyjnie jeszcze zanim zaczniemy mówić.

Współczesna neuronauka coraz wyraźniej pokazuje, że rytm nie jest wyłącznie elementem muzyki czy zabawy. To niezwykle silne narzędzie wpływające na rozwój mózgu, koncentrację, pamięć, koordynację ruchową i regulację emocji. Nic więc dziwnego, że metody oparte na rytmie i ruchu coraz częściej znajdują zastosowanie nie tylko w edukacji muzycznej, ale również w terapii, pracy rozwojowej oraz wspieraniu dzieci z trudnościami koncentracji i integracji sensorycznej. Szczególnie interesującym kierunkiem stają się dziś body percussion oraz Neurorytmic Game stworzone przez Alexa Ostapenko. To podejścia, które łączą rytm, ruch, uwagę i pracę całego ciała w sposób niezwykle naturalny, a jednocześnie bardzo głęboko oddziałujący na układ nerwowy.

Czym właściwie jest body percussion ?

Body percussion to tworzenie rytmu przy użyciu własnego ciała. Klaśnięcia, tupnięcia, pstrykanie palcami czy uderzenia o uda stają się instrumentem muzycznym. Jednak pod tą prostą formą kryje się coś znacznie większego niż zwykła aktywność rytmiczna.

Kiedy dziecko wykonuje określoną sekwencję ruchów, jego mózg jednocześnie słucha, planuje, przewiduje, zapamiętuje i koordynuje działanie całego ciała. W jednej chwili angażowane są różne obszary odpowiedzialne za ruch, uwagę, słuch, orientację przestrzenną i pamięć roboczą. To właśnie dlatego ćwiczenia rytmiczne tak silnie wpływają na rozwój. Dziecko nie ma poczucia wykonywania trudnego treningu neurologicznego. Ono po prostu się bawi. Śmieje się, reaguje, porusza i doświadcza rytmu całym sobą. A właśnie w takich warunkach mózg uczy się najefektywniej.

Dlaczego rytm tak mocno wpływa na mózg ?

Muzyka i rytm należą do nielicznych aktywności, które angażują niemal cały mózg jednocześnie. Profesor Daniel Levitin, neurobiolog badający wpływ muzyki na układ nerwowy, podkreślał, że podczas aktywności muzycznych aktywizowane są obszary odpowiedzialne zarówno za emocje, ruch, pamięć, jak i koncentrację.

Szczególnie ważne są tutaj ruchy naprzemienne i koordynacja bilateralna, czyli współpraca prawej i lewej strony ciała. Gdy dziecko wykonuje rytmiczne sekwencje angażujące obie ręce i obie strony ciała, mózg tworzy nowe połączenia neuronalne między półkulami. To właśnie neuroplastyczność — niezwykła zdolność mózgu do rozwoju i reorganizacji.

Im częściej dziecko doświadcza świadomego ruchu połączonego z rytmem i koncentracją, tym silniejsze stają się połączenia odpowiedzialne za uwagę, pamięć, koordynację oraz procesy uczenia się. To ma ogromne znaczenie również dla czytania, pisania, logicznego myślenia i regulacji emocjonalnej.

Rytm jako narzędzie regulacji emocji

W dzisiejszym świecie dzieci codziennie bombardowane są ogromną ilością bodźców. Coraz częściej obserwujemy trudności z koncentracją, nadpobudliwość, problemy z regulacją emocji czy napięcie w ciele.

Rytm pomaga układowi nerwowemu odzyskać organizację i poczucie bezpieczeństwa. Powtarzalność ruchów i sekwencji rytmicznych działa stabilizująco na mózg. Dziecko zaczyna lepiej odczuwać własne ciało, łatwiej skupia uwagę i uspokaja układ nerwowy. To właśnie dlatego aktywności rytmiczne coraz częściej wykorzystywane są w terapii dzieci, integracji sensorycznej, pracy z ADHD czy wspieraniu rozwoju emocjonalnego.

Neurorytmic Game — kiedy rytm spotyka neuroedukację

Na szczególną uwagę zasługuje również Neurorytmic Game autorstwa Alexa Ostapenko. To podejście, które wykracza poza tradycyjne ćwiczenia rytmiczne i wprowadza elementy aktywnego treningu mózgu poprzez ruch, reakcję i koncentrację.

W Neurorytmic Game rytm staje się nie tylko muzyką, ale także narzędziem rozwijającym uwagę, refleks, koordynację i zdolność szybkiego reagowania na bodźce. Uczestnik jednocześnie słucha, analizuje, przewiduje i wykonuje określone ruchy. Mózg pracuje wielowymiarowo, a ciało staje się częścią procesu poznawczego. To niezwykle wartościowe szczególnie dziś, kiedy dzieci coraz więcej czasu spędzają w świecie ekranów, a coraz mniej doświadczają ruchu, przestrzeni i świadomej pracy z ciałem.

Moje doświadczenie pracy z dziećmi

Jako muzykoterapeuta oraz kinezjolog edukacyjny wykorzystuję elementy body percussion i ćwiczenia neurorytmiczne w pracy z dziećmi. W swojej pracy — zarówno z przedszkolakami, jak i młodzieżą szkolną — inspiruję się również metodami Batii Strauss oraz Émile Jaques-Dalcroze, opartymi na połączeniu muzyki, rytmu, ruchu, koordynacji i świadomej pracy z ciałem.

Obserwuję, jak ogromny wpływ mają te metody na koncentrację, regulację emocji, koordynację ruchową oraz ogólne funkcjonowanie dzieci i młodzieży. Bardzo często widzę, jak dzieci, które początkowo mają trudność z utrzymaniem uwagi, po kilku minutach rytmicznych ćwiczeń zaczynają być bardziej obecne, spokojniejsze i lepiej skupione. Rytm pomaga im organizować ciało i układ nerwowy w sposób naturalny i niewymuszony. Szczególnie fascynujące jest obserwowanie, jak poprzez ruch i rytm dzieci zaczynają budować większą świadomość własnego ciała, poprawiają koordynację oraz uczą się współpracy i reagowania na innych. To proces, który odbywa się nie tylko na poziomie ruchowym, ale również emocjonalnym i społecznym.

W pracy bardzo ważne jest dla mnie to, że dziecko nie odbiera tych aktywności jako terapii czy ćwiczenia. Ono doświadcza radości, zabawy i swobody, a jednocześnie jego mózg intensywnie pracuje i rozwija nowe połączenia neuronalne.

Body percussion jako wsparcie rozwoju dzieci

Regularne ćwiczenia rytmiczno-ruchowe wspierają rozwój dziecka na wielu poziomach jednocześnie. Poprawiają koordynację, pamięć sekwencyjną, refleks i orientację przestrzenną. Wzmacniają również zdolność koncentracji i współpracy w grupie.

Dzieci uczą się słuchać siebie nawzajem, reagować na zmiany i działać w synchronizacji z innymi. To rozwija nie tylko kompetencje poznawcze, ale także społeczne i emocjonalne.

Ruch połączony z rytmem staje się także doskonałym sposobem na rozładowanie napięcia i budowanie pewności siebie. Dziecko doświadcza sukcesu poprzez działanie, a to wzmacnia motywację i poczucie sprawczości.

Równie ważne dla dorosłych

Choć body percussion najczęściej kojarzy się z edukacją dzieci, jego wpływ na dorosłych jest równie interesujący. Ćwiczenia rytmiczne poprawiają koncentrację, wspierają pamięć i pomagają redukować stres. Aktywują mózg, pobudzają neuroplastyczność i pozwalają wrócić do większej świadomości własnego ciała. W świecie pełnym pośpiechu i przebodźcowania rytm może stać się czymś niezwykle terapeutycznym. Pomaga odzyskać obecność, kontakt ze sobą i wewnętrzną równowagę.

Nauka poprzez ciało

Jedną z największych wartości body percussion i Neurorytmic Game jest to, że rozwój odbywa się tutaj poprzez doświadczenie. Dziecko nie siedzi biernie i nie przyswaja wiedzy wyłącznie intelektualnie. Ono uczy się całym sobą. Im więcej zmysłów bierze udział w procesie uczenia się, tym silniejsze stają się połączenia neuronalne i ślady pamięciowe. Ruch, rytm, emocje, przestrzeń i kontakt z drugim człowiekiem tworzą środowisko niezwykle korzystne dla rozwoju mózgu.

Rytm jako język przyszłości

Być może właśnie dlatego rytm obecny jest we wszystkich kulturach świata. Łączy ludzi, organizuje ruch, wspiera komunikację i pomaga regulować emocje. Dziś nauka coraz lepiej rozumie, dlaczego tak się dzieje. Rytm nie jest jedynie muzyką. Jest sposobem organizowania pracy mózgu i ciała.

Body percussion oraz Neurorytmic Game pokazują, że rozwój może odbywać się poprzez radość, ruch i naturalne zaangażowanie całego organizmu. Pokazują również, że czasami najprostsze narzędzia — własne ciało, ruch i rytm — mogą mieć ogromny wpływ na rozwój dziecka i jakość funkcjonowania człowieka na każdym etapie życia.

Agata - współzałożycielka URS, mama dwóch synów w edukacji domowej, muzyk instrumentalista, muzykolog, muzykoterapeuta komórkowy, Członek Polskiego Towarzystwa Mindfulness oraz praktyk kinezjologii edukacyjnej „Brain Gym”® Metody dr Paula Dennisona i Gail Dennison, fundatorka Fundacji Edukreacja. 

Bibliografia i inspiracje

1. "This Is Your Brain on Music"  Daniel Levitin

2. "The Revolutionary New Science of Exercise and the Brai" John Ratey

3. Oliver Sacks — badania nad muzyką i neurologią

Unia Rdzennych Suwerenów

Unia Rdzennych Suwerenów (URS) 2024.

Wszystkie prawa zastrzeżone